Маслината (Olea europaea) е еден од најважните поленски алергени на медитеранската клима — во Грција, јужна Италија и Шпанија спаѓа меѓу водечките причини на пролетно-летните тегоби. Во Северна Македонија ситуацијата е поинаква: маслината се одгледува само во тесниот јужен појас — Валандово, Гевгелија, околината на Дојран — па моделираните вредности за повеќето градови се по правило близу нула. Сепак, оваа категорија ја следиме и ја прикажуваме од две причини: поради јасенот и другите сродници од фамилијата Oleaceae, кои се распространети низ целата земја, и поради патувањата на југ, каде алергичарите од Северна Македонија наидуваат на полн интензитет на сезоната на маслината.

Зошто е важна фамилијата Oleaceae

Маслината припаѓа на фамилијата маслинови (Oleaceae). Од истата фамилија во Северна Македонија растат:

  • Јасен (Fraxinus) — полскиот јасен (Fraxinus angustifolia) е едно од најзастапените дрвја во ритските шуми покрај Вардар, Црна и Пчиња, а белиот јасен (Fraxinus excelsior) расте во ридските шуми и често е саден во дрвореди. Јасенот се опрашува со ветер и е клинички значаен алерген.
  • Јоргован (Syringa vulgaris) и калина (Ligustrum) — ги опрашуваат инсекти, па во воздухот има малку нивен полен; кај повеќето луѓе предизвикуваат тегоби дури при непосреден контакт или во затворен простор со голема количина цветови.

Главниот алерген на маслината, Ole e 1, има блиски сродници во поленот на јасенот, па вкрстената реактивност помеѓу маслината и јасенот е висока. Практична последица: на лицето сензибилизирано на јасен тестот на маслина често е позитивен и без никаква изложеност на маслина — и обратно, алергичар од Северна Македонија што никогаш немал проблем дома може да го добие на југ.

Сезона

  • Јасенот во Северна Македонија цвета од март до април, често пред да пролиста, а врвот се поклопува со крајот на сезоната на јовата и почетокот на сезоната на брезата. Поради тоа тегобите покрај јасенот редовно се припишуваат на брезата.
  • Маслината на југот (Гевгелија, Валандово) цвета од мај до јуни, со врв кон крајот на мај. Тоа е периодот на првите летувања, па алергичарите од Северна Македонија на маслина наидуваат токму тогаш.

Што прикажуваме за македонските градови

За градовите во Северна Македонија pelud.net прикажува моделирана вредност на поленот на маслината од европскиот модел CAMS (преку сервисот Open-Meteo). Таа вредност е речиси секогаш нула или близу нула и тоа е точното состојба: маслината се одгледува само во тесниот јужен појас. Категоријата сепак ја задржуваме бидејќи е дел од стандардниот сет од шест алергени што ги покрива моделот и бидејќи им овозможува споредба на корисниците што патуваат на југ.

Моделот не прикажува посебна категорија за јасенот. Ако сте сензибилизирани на јасен, во март и април следете ги и вредностите на брезата и јовата — сезоните се преклопуваат, а мерките за заштита се исти.

Симптоми

Симптомите се типични за поленската кивавица: кивање, воденест секрет, затнат нос, чешање и солзење на очите, чешање на непцето. Кај маслината, во однос на другите полени, почесто е опишано и влошување на астмата при високи концентрации, какви што во Северна Македонија не се јавуваат, но на југ се јавуваат редовно.

Вкрстена реактивност

  • Маслина и јасен — висока вкрстена реактивност, како што е опишано.
  • Маслина и јоргован, калина, форзиција — можна, но клинички помалку значајна поради малиот удел во воздухот.
  • Храна — вкрстените реакции со храна кај маслината се ретки и слабо изразени.

Практични совети

  • Ако патувате на југ (Гевгелија, Валандово, Дојран) во мај или јуни, а знаете дека сте чувствителни на јасен, понесете терапија и воведете назален спреј неколку дена пред патувањето.
  • На југ избегнувајте прошетки низ маслиновите насади наутро, кога ослободувањето на полен е најинтензивно.
  • Во Северна Македонија во март и април обрнете внимание на ритските и прибрежните шуми покрај Вардар и Црна, каде јасенот е густ.
  • Ако на тестирањето сте добиле позитивен наод на маслина, а никогаш не сте биле на југ во сезона, разговарајте со алергологот за тоа дали е во прашање вкрстена реакција на јасен.

Напомена

Ова не е медицински совет. За проценка на симптомите, лекување или имунотерапија обратете се кај избраниот лекар или алергологот.