Пелинот (Artemisia vulgaris), познат и како обичен пелин, е еден од поважните поленски алергени на доцното лето во Северна Македонија. Во сенка е на амброзијата, која цвета непосредно по него и предизвикува посилни реакции, но пелинот прв ја отвора доцнолетната сезона и кај дел од алергичарите е главниот виновник за тегобите во јули и август.

Што е пелинот и каде расте

Пелинот е повеќегодишно тревно растение од фамилијата главоцветни (Asteraceae), со висина од еден до два метри. Се препознава по перјесто поделените листови што од горната страна се темнозелени, а од долната сребренесто белузлави — тоа е и најсигурниот начин да се разликува од амброзијата, која е зелена од двете страни на листот. Стеблото е често црвеникаво, а соцветијата се ситни, жолтеникави до црвеникави метлици.

Расте како рудерална врста: покрај патишта и пруги, на насипи, градилишта, депонии, покрај огради и на запуштени парцели. Во градовите го има насекаде каде земјиштето не е уредено.

Сродност со амброзијата

Пелинот и амброзијата припаѓаат на истата фамилија и нивните поленски алергени се изразено вкрстено реактивни. Практичната последица за алергичарите во Северна Македонија е продолжена сезона: пелин од јули, амброзија од средината на август, па тегобите можат да траат непрекинато од почетокот на јули до првите мразеви.

Сезона и распространетост во Северна Македонија

Пелинот цвета од јули до септември, со врв кон крајот на јули и почетокот на август. Неговата сезона се преклопува со крајот на сезоната на тревите, а нејзиниот крај со почетокот на сезоната на амброзијата.

Распространет е низ целата земја, но оптоварувањето е најголемо во котлините и околу големите градови — појасите покрај патишта и пруги, насипите покрај Вардар и Црна и запуштените парцели во Скопје, Куманово и Тетово претставуваат идеално живеалиште. Во ридските и планинските краишта концентрациите се по правило пониски.

Вредностите што ги прикажуваме за македонските градови се моделирани со европскиот модел CAMS (преку сервисот Open-Meteo), а не мерени на локална станица — овој сервис користи CAMS податоци за динамична тридневна прогноза.

Симптоми

  • кивање и воденест секрет од носот
  • затнат нос
  • чешање и солзење на очите
  • чешање на непцето и грлото
  • влошување на астмата кај чувствителните лица
  • кај дел од пациентите и кожни реакции при директен контакт со растението

Вкрстена реактивност со друг полен

Освен со амброзијата, пелинот вкрстено реагира и со поленот на другите главоцветни — сончоглед, камилица и глуварче — како и, кај дел од пациентите, со поленот на тревите кон крајот на нивната сезона.

Вкрстени реакции со храна

Пелинот е познат по повеќе препознаени обрасци на вкрстена реактивност со храна:

  • синдром пелин-целер-зачини: целер, морков, магдонос, анасон, ким, коријандер, бибер
  • синдром пелин-праска
  • семе од сончоглед, семки од тиква, камилица (и чај од камилица)
  • кај дел од пациентите и мед што содржи полен од главоцветни

Симптомите се најчесто орален алергиски синдром — чешање и благ оток на усните, јазикот и непцето. За разлика од реакциите поврзани со брезата, дел од алергените од фамилијата главоцветни се термостабилни, па готвењето не секогаш ја отстранува реакцијата; кај целерот и зачините забележани се и потешки реакции, па претпазливоста е оправдана.

Лекување

Лекови

  • Антихистаминици од втора генерација за кивање, чешање и секреција.
  • Назалниот кортикостероиден спреј воведен кон крајот на јуни, пред почетокот на сезоната, дава подобар ефект од реагирањето на развиени симптоми.
  • Капки за очи кај алергискиот конјунктивитис.
  • На астматичарите им се советува терапијата да ја проверат пред почетокот на доцнолетната сезона.

Имунотерапија

Имунотерапијата за полен од пелин е достапна и ја воведува алерголог. Кај пациентите што реагираат и на амброзија, алергологот проценува кој алерген е водечки и според тоа го избира препаратот.

Практични совети за алергичарите

  • Не косите и не искоренувајте пелин без маска и ракавици; работите во дворот планирајте ги пред почетокот на цветањето.
  • Отстранете го пелинот од парцелата пред јули — потоа отстранувањето на веќе процветаното растение ослободува дополнителен полен.
  • Избегнувајте трчање и возење велосипед покрај патишта и насипи во јули и август, каде пелинот е најгуст.
  • Проветрувајте навечер, а наутро и по ветровит ден држете ги прозорците затворени.
  • Ако имате потврдена алергија на пелин, обрнете внимание на целерот и мешавините зачини во готовите јадења и супи.

Напомена

Ова не е медицински совет. За проценка на симптомите, лекување или имунотерапија обратете се кај избраниот лекар или алергологот.